Parki narodowe Gruzji – najpiękniejsze miejsca, trekkingi i przyroda Kaukazu

Parki narodowe Gruzji pokazują zupełnie inne oblicze kraju niż Tbilisi, Batumi, winnice Kachetii czy zabytkowe monastyry. Na stosunkowo niewielkim obszarze można znaleźć wysokie góry Wielkiego Kaukazu, lodowce, lasy kolchidzkie, alpejskie łąki, wodospady, jeziora, mokradła, stepy oraz niemal półpustynne kaniony.

Największą zaletą gruzińskiej przyrody jest jej różnorodność. Jednego dnia można spacerować w wilgotnym lesie niedaleko Morza Czarnego, a kilka dni później przejeżdżać samochodem terenowym przez suche krajobrazy Vashlovani albo rozpoczynać wielodniowy trekking w Tuszetii. Dzięki temu Gruzja sprawdza się zarówno dla osób szukających łatwych, jednodniowych wycieczek, jak i turystów planujących poważniejsze górskie wyprawy.

Warto przy tym pamiętać, że nie każde popularne miejsce przyrodnicze w Gruzji ma formalny status parku narodowego. Lagodekhi, Kintrishi czy Kobuleti należą do innych kategorii obszarów chronionych. W tym przewodniku zostały uwzględnione celowo, ponieważ z perspektywy turysty należą do najciekawszych miejsc, w których można poznawać przyrodę Gruzji.

Parki narodowe Gruzji – które miejsca warto znać?

Nie wszystkie obszary warto odwiedzać podczas jednej podróży. Kazbegi jest stosunkowo łatwo dostępne z Tbilisi, Mtirala dobrze pasuje do pobytu w Batumi, a Tusheti czy Vashlovani wymagają już znacznie lepszego przygotowania.

Park lub obszar chroniony	Największa atrakcja	Ile czasu przeznaczyć?
Kazbegi National Park	Wielki Kaukaz, Kazbek, Truso, Gveleti	1–3 dni
Borjomi-Kharagauli National Park	klasyczny trekking, lasy, schroniska	1–4 dni
Lagodekhi Protected Areas	wodospady, lasy, Black Rock Lake	1–3 dni
Mtirala National Park	wilgotne lasy Adżarii, wodospad	pół dnia–1 dzień
Kolkheti National Park	jezioro Paliastomi, mokradła, rejsy	pół dnia–1 dzień
Vashlovani National Park	stepy, kaniony, półpustynia	1–3 dni
Tusheti National Park	Omalo, Dartlo, góry, wielodniowe trekkingi	3–6 dni
Tbilisi National Park	lasy i szlaki blisko stolicy	pół dnia–1 dzień
Pshav-Khevsureti National Park	Shatili, Mutso, dziki Kaukaz	2–5 dni
Machakhela National Park	zielona Adżaria i dolina Machakheli	pół dnia–1 dzień
Kintrishi Protected Areas	stare lasy, mosty, jezioro Tbikeli	1–2 dni
Racha National Park	góry Górnej Raczy i dzika przyroda	2–4 dni
Algeti National Park	łatwy wyjazd z Tbilisi, lasy Trialeti	pół dnia–1 dzień
Javakheti Protected Areas	jeziora, ptaki, wyżynny krajobraz	1–2 dni
Kobuleti Protected Areas	torfowiska i obserwacja ptaków	1–3 godziny

1. Kazbegi National Park – Kazbek i krajobrazy Wielkiego Kaukazu

Park Narodowy Kazbegi jest jednym z najlepszych miejsc na pierwszy kontakt z gruzińskimi górami. Znajduje się w rejonie Stepancmindy przy Gruzińskiej Drodze Wojennej, dzięki czemu jest znacznie łatwiej dostępny niż Tuszetia czy Chewsuretia.

Najbardziej rozpoznawalnym krajobrazem regionu jest widok na Kazbek oraz cerkiew Cminda Sameba, czyli Gergeti Trinity Church. Sam park oferuje jednak znacznie więcej. Do najciekawszych miejsc należą dolina Truso, dolina Dariali, wodospady Gveleti, dolina Sno, Juta oraz masyw Chaukhi.

Kazbegi jest dobrym wyborem zarówno na jednodniowy wypad z Tbilisi, jak i na dłuższy pobyt. Przy jednej dobie zobaczysz przede wszystkim okolice Stepancmindy i Cminda Sameba. Przy dwóch lub trzech dniach można dodać Truso, Gveleti albo Jutę.

Dla osób nastawionych na trekking region oferuje znacznie więcej niż najbardziej popularne punkty widokowe. Warunki w wysokich górach potrafią jednak szybko się zmieniać, dlatego dłuższe trasy warto planować na podstawie aktualnej pogody i stanu szlaków.

2. Borjomi-Kharagauli National Park – jeden z najlepszych parków na trekking

Borjomi-Kharagauli to jeden z najważniejszych parków trekkingowych w Gruzji. Zamiast jednego charakterystycznego punktu widokowego dostajesz tutaj rozległą sieć tras przechodzących przez lasy, grzbiety górskie, łąki i doliny Małego Kaukazu.

Dostępne są zarówno krótsze wycieczki, jak i kilkudniowe trekkingi. W parku znajdują się miejsca kempingowe oraz schronienia turystyczne, dzięki czemu można zaplanować trasę z noclegiem.

Dobrą bazą wypadową jest Borjomi. Dzięki temu można połączyć aktywne zwiedzanie parku ze spacerem po mieście i spróbowaniem słynnej wody mineralnej.

Jeżeli szukasz miejsca na trekking w Gruzji, ale nie chcesz od razu organizować wyprawy do odległej Tuszetii, Borjomi-Kharagauli będzie jednym z najlepszych wyborów.

3. Lagodekhi Protected Areas – wodospady i Black Rock Lake

Lagodekhi Protected Areas znajdują się w północno-wschodniej Kachetii. Formalnie obszar obejmuje rezerwat ścisły oraz rezerwat zarządzany, dlatego nie jest to park narodowy w takim samym znaczeniu jak Kazbegi czy Borjomi-Kharagauli. Dla turysty ważniejsze są jednak możliwości zwiedzania.

Lagodekhi oferuje trasy o różnej długości i poziomie trudności. Najpopularniejsze krótsze wycieczki prowadzą przez bujne lasy do wodospadów.

Znacznie bardziej wymagającym celem jest Black Rock Lake, położone wysoko w górach. To trasa wymagająca dobrej kondycji i odpowiedniego przygotowania.

Na wodospady wystarczy jeden dzień. Black Rock Lake wymaga już znacznie większej ilości czasu.

Lagodekhi bardzo dobrze łączy się z podróżą po Kachetii. Jeśli poza winnicami i klasztorami chcesz zobaczyć również zieloną, górską stronę regionu, warto wpisać je do planu.

4. Mtirala National Park – najzieleńsza strona Adżarii

Park Narodowy Mtirala znajduje się niedaleko Batumi i jest jednym z najłatwiejszych sposobów na połączenie wakacji nad Morzem Czarnym z przyrodą.

To krajobraz gęstych, wilgotnych lasów, potoków, omszałych skał i wodospadów. Park jest szczególnie dobrym wyborem dla osób, które nie planują wymagającego górskiego trekkingu.

Mtirala nie wymaga wielodniowej wyprawy. Na pierwszy pobyt wystarczy pół dnia lub jeden dzień, dlatego park świetnie sprawdza się jako wycieczka z Batumi.

To również jedno z najlepszych miejsc, aby zobaczyć wilgotne lasy charakterystyczne dla zachodniej Gruzji.

5. Kolkheti National Park – Gruzja widziana z wody

Kolkheti National Park pokazuje Gruzję z zupełnie innej strony niż Kazbegi czy Tuszetia. Nie jedzie się tutaj dla wysokich szczytów, lecz dla mokradeł, jezior, rzek, ptaków i lasów kolchidzkich.

Najbardziej charakterystyczną formą zwiedzania są rejsy. Szczególnie popularne jest jezioro Paliastomi, gdzie można obserwować przyrodę z perspektywy wody.

To świetny wybór dla osób, które nie chcą kolejnego górskiego trekkingu. Kolkheti sprawdzi się także dla rodzin oraz osób zainteresowanych fotografią przyrodniczą i obserwowaniem ptaków.

Na podstawową wizytę wystarczy pół dnia. Jeśli planujesz dłuższy rejs lub birdwatching, warto zarezerwować cały dzień.

6. Vashlovani National Park – najbardziej niezwykły krajobraz Gruzji

Vashlovani może całkowicie zmienić wyobrażenie o gruzińskiej przyrodzie. Zamiast zielonych lasów i alpejskich łąk są tu stepy, suche doliny, zerodowane skały i krajobrazy przypominające miejscami Azję Środkową.

Park znajduje się w Kachetii, w rejonie Dedoplistskaro. To miejsce najlepiej poznawać samochodem terenowym, ponieważ do wielu najciekawszych punktów prowadzą trudniejsze drogi.

Vashlovani nie jest miejscem, które najlepiej zwiedzać spontanicznie przez dwie godziny. Znacznie lepiej przeznaczyć na park pełny dzień, a przy bardziej rozbudowanym planie nawet dwie lub trzy doby.

Jeżeli szukasz najbardziej nietypowych krajobrazów Gruzji, Vashlovani powinno znaleźć się bardzo wysoko na liście.

7. Tusheti National Park – dzika Gruzja wysoko w górach

Tuszetia należy do tych miejsc, dla których warto specjalnie przebudować plan całej podróży. To jeden z najbardziej spektakularnych i odizolowanych regionów Gruzji.

Bazą wypadową jest Omalo. Dalej można ruszyć w kierunku Dartlo, Kvavlo oraz kolejnych dolin i wysokogórskich przełęczy.

Sama logistyka jest częścią przygody. Dojazd wymaga pokonania trudnej górskiej drogi, dlatego najczęściej korzysta się z samochodu terenowego.

Na Tuszetię nie warto jechać na jeden dzień. Minimum to około trzech dni, ale cztery do sześciu pozwala zobaczyć region bez ciągłego patrzenia na zegarek.

8. Tbilisi National Park – natura najbliżej stolicy

Jeżeli nocujesz w Tbilisi i masz tylko pół dnia lub jeden wolny dzień, Tbilisi National Park jest jedną z najprostszych opcji.

Park nie zapewnia tak spektakularnych panoram jak Kazbegi, ale jego przewagą jest dostępność. Można spacerować po lasach i pagórkowatym terenie bez konieczności wielogodzinnego przejazdu.

Tbilisi National Park warto traktować przede wszystkim jako spokojną odskocznię od stolicy, a nie zamiennik wyprawy w Wielki Kaukaz.

Na podstawowe zwiedzanie wystarczy pół dnia lub cały dzień.

9. Pshav-Khevsureti National Park – Shatili, Mutso i dziki Kaukaz

Pshav-Khevsureti National Park znajduje się w północno-wschodniej Gruzji. To jeden z najlepszych kierunków dla osób, które łączą zainteresowanie górską przyrodą z dawną architekturą i kulturą wysokogórskich regionów.

Najbardziej znane miejsca to Shatili i Mutso – dawne ufortyfikowane osady wpisane w niezwykle surowy krajobraz Kaukazu.

W regionie znajdują się również wymagające trasy trekkingowe, jeziora Abudelauri i skaliste okolice Roshki.

Na pierwszy wyjazd warto zarezerwować co najmniej dwa lub trzy dni. Region ma trudniejszy dojazd niż Kazbegi, a górskie drogi są silnie zależne od pogody i sezonu.

10. Machakhela National Park – zielona dolina przy granicy z Turcją

Machakhela National Park znajduje się w Adżarii, w górskiej części regionu niedaleko Batumi. Znaczną część parku pokrywają lasy, dzięki czemu krajobraz jest intensywnie zielony i wyraźnie różni się od popularnej nadmorskiej części Adżarii.

Park łączy przyrodę z lokalną kulturą doliny Machakheli. Można tu zobaczyć niewielkie wsie, rzeki, mosty, punkty widokowe i górskie krajobrazy.

Machakhela jest dobrą opcją na jednodniową wycieczkę z Batumi. Nie trzeba planować wymagającego trekkingu, choć wygodne buty zdecydowanie się przydadzą.

11. Kintrishi Protected Areas – stare lasy i jezioro Tbikeli

Kintrishi nie jest formalnie parkiem narodowym. Obszar obejmuje rezerwat przyrody oraz chroniony krajobraz w gminie Kobuleti.

Można tu zobaczyć stare lasy, górskie rzeki, tradycyjne kamienne mosty i jezioro Tbikeli.

Kintrishi jest spokojniejsze niż Mtirala i będzie dobrym wyborem, jeśli masz więcej czasu w okolicy Kobuleti lub Batumi.

Na podstawowe zwiedzanie warto przeznaczyć cały dzień.

12. Racha National Park – mniej znana górska Gruzja

Racha National Park znajduje się w jednym z najpiękniejszych i nadal mniej masowo odwiedzanych regionów Gruzji.

Racza słynie z gór, lasów, rzek, spokojnych miejscowości i lokalnej kuchni. To dobry wybór dla osób, które były już w Kazbegi albo Swanetii i szukają czegoś mniej oczywistego.

Park jest stosunkowo młody, dlatego infrastruktura turystyczna nadal się rozwija i nie jest tak rozbudowana jak w Borjomi-Kharagauli.

Do Raczy najlepiej jechać dla całego regionu, a nie tylko jednego konkretnego szlaku. Warto przeznaczyć na nią minimum 2–3 dni.

13. Algeti National Park – jednodniowa wycieczka z Tbilisi

Algeti National Park znajduje się w paśmie Trialeti i można do niego dotrzeć stosunkowo szybko z Tbilisi.

Park oferuje lasy, wzgórza i spokojne trasy trekkingowe. Jedną z ciekawszych opcji jest całodniowa pętla prowadząca przez zalesione partie parku i punkty widokowe.

Algeti jest dobrym wyborem, jeśli masz ochotę na trekking, ale nie chcesz jechać aż do Kazbegi czy Borjomi.

Na park wystarczy pół dnia lub jeden dzień.

14. Javakheti Protected Areas – jeziora i obserwacja ptaków

Dżawachetia wygląda inaczej niż większość popularnych krajobrazów Gruzji. To wysoko położony, chłodniejszy i bardziej otwarty region z jeziorami, mokradłami oraz rozległymi łąkami.

Javakheti Protected Areas obejmują między innymi Javakheti National Park oraz kilka innych obszarów chronionych.

To bardzo dobry kierunek dla birdwatcherów, fotografów i osób, które chcą zobaczyć mniej turystyczne oblicze Gruzji.

Najlepiej zwiedzać region samochodem i połączyć go z Wardzią, Achalkalaki albo Ninotsmindą.

15. Kobuleti Protected Areas – torfowiska tuż przy Morzu Czarnym

Kobuleti Protected Areas to kolejny przykład miejsca, które formalnie nie jest parkiem narodowym, ale zdecydowanie zasługuje na uwagę podczas podróży przyrodniczej po Gruzji.

Obszar chroni wyjątkowe torfowiska i jest ważnym miejscem dla ptaków migrujących, lęgowych oraz zimujących.

Trasy mają charakter edukacyjny i są znacznie łatwiejsze od górskich trekkingów. Można więc odwiedzić torfowiska nawet podczas krótkiego pobytu w Kobuleti.

To dobra propozycja dla rodzin, fotografów i osób zainteresowanych ptakami oraz nietypowymi ekosystemami.

Który park narodowy Gruzji wybrać?

Nie istnieje jeden najlepszy park. Wybór powinien zależeć od tego, ile masz czasu, gdzie nocujesz i czy interesuje Cię trekking, fotografia, zwierzęta czy łatwe spacery.

Jeśli szukasz…	Najlepszy wybór
pierwszego parku podczas podróży	Kazbegi
najlepszego klasycznego trekkingu	Borjomi-Kharagauli
wodospadów i lasów	Lagodekhi
wycieczki z Batumi	Mtirala
spokojnej atrakcji z dziećmi	Kolkheti lub Kobuleti
najbardziej nietypowych krajobrazów	Vashlovani
prawdziwej górskiej wyprawy	Tusheti
dzikiego Kaukazu i starych wsi	Pshav-Khevsureti
jednodniowej wyprawy z Tbilisi	Algeti lub Tbilisi National Park
obserwowania ptaków	Javakheti, Kolkheti lub Kobuleti
mniej turystycznej Gruzji	Racha lub Kintrishi
zielonej Adżarii	Mtirala, Machakhela lub Kintrishi

Kiedy najlepiej odwiedzać parki narodowe w Gruzji?

Nie ma jednego idealnego sezonu dla całego kraju. Różnica między wybrzeżem Morza Czarnego, Kachetią i wysokimi partiami Wielkiego Kaukazu jest ogromna.

Wiosną najlepiej sprawdzają się niżej położone parki, Kachetia, lasy i wodospady. W wysokich górach śnieg może wciąż blokować szlaki i drogi.

Lato to najlepszy okres na Tuszetię, Chewsuretię i wysokogórskie trekkingi. Właśnie wtedy otwierają się regiony, które przez sporą część roku pozostają trudno dostępne.

Jesień jest bardzo dobrym momentem na trekking w Borjomi-Kharagauli, Kazbegi i niższych partiach gór. Temperatury spadają, a lasy zaczynają zmieniać kolory.

Vashlovani warto odwiedzać poza okresem największych upałów. Mtirala i cała Adżaria pozostają bardziej wilgotne niż wschodnia część kraju.

Jeśli chcesz połączyć kilka regionów podczas jednej podróży, czerwiec i wrzesień należą do najbardziej uniwersalnych miesięcy.

Czy wejście do parków narodowych Gruzji jest płatne?

Nie ma jednej zasady obowiązującej we wszystkich parkach. Samo wejście na część szlaków może być bezpłatne, natomiast płatne są dodatkowe usługi, takie jak noclegi w schroniskach, kempingi, wypożyczenie wyposażenia, rejsy, przewodnicy czy transport terenowy.

W niektórych miejscach obowiązuje również rejestracja przed rozpoczęciem trekkingu albo dodatkowe zasady dotyczące terenów przygranicznych.

Przed wyjazdem warto więc sprawdzić aktualne informacje dla konkretnego parku.

W praktyce największym kosztem wyprawy często okazuje się nie sam park, lecz transport – szczególnie w przypadku Tuszetii, Vashlovani i Chewsuretii.

Jak poruszać się między parkami narodowymi Gruzji?

Do popularnych miejsc, takich jak Kazbegi, Borjomi, Lagodekhi czy okolice Batumi, można dostać się zwykłym samochodem, taksówką, transferem albo transportem publicznym.

Sytuacja wygląda inaczej w najbardziej odległych regionach. W Tuszetii dojazd wymaga samochodu terenowego. 4×4 jest także bardzo przydatne w Vashlovani, a w Chewsuretii warunki na drogach mogą mocno zależeć od pogody.

Nie warto patrzeć wyłącznie na liczbę kilometrów. W Gruzji krótki odcinek przez góry może zająć kilka godzin.

Przy planowaniu podróży po kilku parkach najlepiej grupować je regionami – Kazbegi i Pshav-Khevsureti z północno-wschodnią Gruzją, Lagodekhi i Vashlovani z Kachetią, a Mtiralę, Machakhelę, Kintrishi i Kobuleti z pobytem w Adżarii.

Co zabrać na trekking i zwiedzanie parków Gruzji?

Wyposażenie powinno być dopasowane do konkretnej trasy. Krótki spacer po torfowiskach Kobuleti wymaga zupełnie innego przygotowania niż kilkudniowy trekking przez Tuszetię.

• wygodne buty trekkingowe z dobrą podeszwą,
• wodę i zapas jedzenia,
• kurtkę przeciwdeszczową,
• dodatkową ciepłą warstwę w góry,
• nakrycie głowy i krem z filtrem,
• mapę offline i naładowany telefon,
• powerbank,
• dokument tożsamości,
• podstawową apteczkę,
• gotówkę,
• latarkę przy dłuższych trasach,
• kijki trekkingowe na wymagające podejścia,
• worki na własne śmieci.

Przy wyprawach do Vashlovani, Tusheti czy Pshav-Khevsureti przygotowanie powinno obejmować także aktualne informacje o stanie dróg i pogodzie.

Bezpieczeństwo w parkach narodowych Gruzji

Popularność Gruzji wśród turystów nie oznacza, że górskie szlaki należy traktować jak miejskie atrakcje. Oznakowanie, infrastruktura i zasięg telefonu bywają znacznie bardziej ograniczone niż w popularnych regionach trekkingowych Europy.

Przed dłuższym trekkingiem warto sprawdzić prognozę pogody, pobrać mapę offline i poinformować kogoś o planowanej trasie.

Wysokogórskich przełęczy nie należy lekceważyć nawet latem – mgła, burze i gwałtowne zmiany temperatur mogą pojawić się szybko.

Szczególnej uwagi wymagają również obszary przygraniczne. Na niektórych trasach mogą obowiązywać dodatkowe procedury, rejestracja lub konieczność posiadania dokumentu tożsamości.

Parki narodowe Gruzji – plan podróży na 7, 10 i 14 dni

Próba odwiedzenia wszystkich parków podczas jednej krótkiej podróży nie ma większego sensu. Gruzja jest niewielka na mapie, ale góry znacząco wydłużają czas przejazdów.

Czas	Proponowany kierunek	Dla kogo?
7 dni	Tbilisi – Kazbegi – Borjomi-Kharagauli	pierwszy wyjazd, góry i trekking
10 dni	Tbilisi – Kazbegi – Borjomi – Kolkheti – Batumi – Mtirala	różne krajobrazy kraju
14 dni – wschód	Tbilisi – Kazbegi – Lagodekhi – Vashlovani – Borjomi	Kaukaz, Kachetia i półpustynie
14 dni – zachód	Borjomi – Racha – Kolkheti – Kobuleti – Mtirala – Machakhela	lasy, mokradła i mniej oczywista Gruzja
14+ dni	Kazbegi – Tusheti – Pshav-Khevsureti – Borjomi	podróż nastawiona na trekking

Przy pierwszej podróży lepiej zobaczyć trzy lub cztery obszary spokojnie niż codziennie przenosić się do kolejnego regionu.

FAQ – najczęstsze pytania o parki narodowe Gruzji

1. Który park narodowy w Gruzji jest najpiękniejszy?

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na wysokich górach, najlepszym wyborem na pierwszy raz będzie Kazbegi National Park. Dla bardziej dzikiego krajobrazu warto rozważyć Tusheti lub Pshav-Khevsureti. Vashlovani jest natomiast najciekawsze dla osób szukających krajobrazu całkowicie innego niż typowe góry Kaukazu.

2. Który park narodowy Gruzji jest najlepszy na trekking?

Najbardziej uniwersalnym wyborem jest Borjomi-Kharagauli, ponieważ oferuje trasy od jednodniowych po kilkudniowe i rozwiniętą infrastrukturę trekkingową. Bardziej doświadczeni turyści powinni zainteresować się Tuszetią, Lagodekhi oraz Pshav-Khevsureti.

3. Czy parki narodowe Gruzji można zwiedzać bez przewodnika?

Tak, wiele popularnych tras można przejść samodzielnie. Dotyczy to między innymi Borjomi-Kharagauli, Mtirali czy oznakowanych szlaków Algeti. Przy trudniejszych trekkingach, wyjazdach terenowych i odległych regionach przewodnik lub lokalny kierowca może jednak znacznie ułatwić logistykę.

4. Jakie parki narodowe znajdują się blisko Tbilisi?

Najłatwiej dostępne są Tbilisi National Park i Algeti National Park. Popularnym kierunkiem jednodniowych wycieczek ze stolicy jest również Kazbegi, choć znajduje się znacznie dalej i wymaga dłuższego przejazdu.

5. Jakie parki warto odwiedzić podczas pobytu w Batumi?

Najlepszym wyborem na jednodniową wycieczkę będzie Mtirala National Park. Przy dłuższym pobycie warto również rozważyć Machakhela National Park, Kintrishi Protected Areas oraz torfowiska Kobuleti. Wszystkie pokazują zieloną, wilgotną stronę zachodniej Gruzji, której nie zobaczysz w Kazbegi czy Kachetii.

Czy warto odwiedzać parki narodowe Gruzji?

Parki narodowe i obszary chronione należą do największych atrakcji Gruzji. To właśnie dzięki nim można w jednej podróży zobaczyć ośnieżone szczyty Kaukazu, stare lasy Kolchidy, mokradła nad Morzem Czarnym oraz suche stepy i kaniony na wschodzie kraju.

Na pierwszy wyjazd najlepiej wybrać Kazbegi i Borjomi-Kharagauli, a następnie dopasować trzeci region do trasy. Z Batumi naturalnym wyborem będzie Mtirala lub Kolkheti, z Kachetii – Lagodekhi albo Vashlovani. Osoby mające więcej czasu i górskiego doświadczenia powinny natomiast rozważyć Tuszetię lub Pshav-Khevsureti.

Nie trzeba odwiedzać wielu parków, żeby zobaczyć różnorodność gruzińskiej przyrody. Znacznie lepiej wybrać kilka miejsc i przeznaczyć na nie wystarczająco dużo czasu – szczególnie że w Gruzji sama droga bardzo często jest częścią podróży.